^^ Asi ^^
14.04.2008, 10:19
Demokrasi Mi , Özgürlük Mü ???
Demokrasiyle özgürlük arasındaki ilişkinin doğru kavranabilmesi, her ikisinin mahiyeti hakkında yeterli bilgiye sahip olunmasını gerektirmektedir. Bu olmadığında birçok kafa karışıklığı ortaya çıkmaktadır.
Bu kafa karışıklıklarının en önemlileri demokrasinin belli bir hayat tarzıyla özdeşleştirilmesi, demokrasinin bir ideoloji olduğunun zannedilmesi ve demokrasinin özgürlükle aynı anlamda kullanılması veya özgürlüğün ön şartı sayılmasıdır.
Demokrasi bir hayat tarzı değildir
Demokrasiyi belli bir hayat tarzıyla özdeşleştirmede en naif ve fakat en ısrarcı kesim sol Kemalistlerdir. Kendi hayat tarzlarını zaman zaman “çağdaş”, “modern”, “bilimsel” vs. diye vasıflandıran bu kesim mensupları, demokrasi çağrısı yaptıklarında, aslında, herkesi kendileri gibi olmaya davet etmektedir. Bu kafadakilere göre, gönüllü olarak onlar gibi olmayanlar devlet tarafından çağdaşlaştırılmalı, yani kendileri gibi yapılmalıdır. Demokrasi ancak bu gerçekleşirse kurulabilir. Demokrasi zaten onların zatında cisimlenmiştir. Onların dediğinin olması demokrasidir. Bunun için gerekirse hak ve hürriyetler askıya alınabilir, otoriteryen modernleşme dönemleri yaşanabilir. Esasen Türkiye demokrasiye erken geçmiştir. Başka bir deyişle halk kendileri gibi yapılmadan (onların seviyesine çıkartılmadan) demokrasiye geçmek vatana ihanet olmuştur. 14 Mayıs, bir mukabil devrimdir. Bu kesimle mantıklı bir tartışma gerçekleştirme imkanı yoktur. Zaten bu kesimin sözcülerinin yaptığı, daha ziyade, slogan çığrıştırma, ihbarcılık, hain keşfi ve tehdit savurmadır. Yıllardır aynı tekerlemeleri tekrarlayıp durmaktadırlar. Bir santimlik bir ilerleme bile kaydetmezler.Yazılarında ne yeni bilgiye, ne de ufuk açıcı bir yoruma, ne muarızlarını anlama ve bir ortak zemin bulma çabasına rastlanır. Kendilerini çok akıllı zannederler; ama çok irrasyoneldirler. İlginç çelişkiler içinde yüzerler. Mesela, ülkenin ana sorununun siyasi partilerin tek adam partisi olması olduğunu söylerler; ama kendi çizgilerinin de tek adama atıfla şekillendiğini ve ülkenin tek adam cumhuriyeti haline getirildiğini görmezler.
Demokrasi bir ideoloji değildir
Demokrasiyi bir ideoloji zannedenler, şüphe yok ki, daha sofistikedir. Ancak, yazdıklarının çoğu ya temelsiz, bilgiye dayanmayan spekülasyonlardır ya da karşı çıktıkları görüşün ana tezlerinin veya onların türevlerinin başka bir jargonla savunulmasıdır. Bu yüzden, iddialı spekülasyonları, küçük bir iğnenin batırılmasını bekleyen balonlar gibidir. Demokrasiyi ideoloji zannetme yanılgısının azması büyük ölçüde Soğuk Savaş’ın bitmesi ve Doğu Bloku’nun dağılmasıyla olmuştur. Sol kanat entelektüellerinin önemli bir kısmı daha önce Batı’daki demokrasiyi burjuva demokrasisi diyerek reddetmekte ve sosyalizmin kendi başına daha ileri bir demokrasi türü olduğunu iddia etmekteydiler. Çöküş bunun böyle olmadığını gösterince bir açmaza düştüler. Dürüst davranıp liberal demokrasinin nisbi üstünlüğünü kabullenmek yerine yeni entelektüel cihazlar geliştirerek durumu idare etmeye çalıştılar. Bu çerçevede iki kavram onlar için özellikle fonksiyonel oldu. İki piyasadan arındırılmış bir sivil toplum kavramı, ikincisiyse ideoloji olarak yorumlanmaya başlanmış demokrasi kavramıydı.
Demokrasiyi ideoloji olarak yorumlamak birçok bakımdan eski sosyalistlere faydalı oldu. Bir defa, böyle yapmakla liberalizmin ideolojik üstünlüğünü kabul ve itiraf etme mecburiyetinden kurtulmaktaydılar. Onlara göre, liberalizmin sosyalizm karşısında bir zafer kazanması söz konusu değildi. Hatta, bazılarına göre, sosyalizmin çöküşü aslında liberalizmin çöküşü anlamına gelmekteydi. Artık büyük ve doğru paradigma demokrasiydi. Bu kurnazlık eski sosyalistlere aynı zamanda ideolojiye dönüştürdükleri demokrasiye istedikleri muhtevayı kazandırma imkanı da vermekteydi. Böylece eski kolektivist tezlerinin bir kısmını yeni kavramlarla demokrasiye taşıyabilirlerdi. Bir yönetim biçimi, ortak bağlayıcı kararların şarta bağlı alınma ve uygulanma yöntemi olan demokrasiyi ideoloji gibi görme eğilimi batı akademik camiasını da etkiledi. Mesela, sosyal demokrat eğilimli ve iyi bir ders kitabı yazarı olan Andrew Heywood Political Ideologies adlı kitabının bir baskısında demokrasiyi bir ideoloji olarak ele aldı. Ancak, bir sonraki baskısında bunun yanlış olduğunu açıklayarak hatasını düzeltti. Gerçekten, demokrasiyi bir ideoloji saymak ve liberalizmle demokrasi arasındaki ilişkinin bütünüyle negatif olduğunu zannetmek büyük bir hatadır.
Demokrasi bir ideoloji değildir. Bu konuda entelektüel camiada hayli yaygın bir mutabakat vardır. Nitekim, demokrasi genellikle ideolojilerin cevap verdiği soruların hiçbirine cevap veremez. Demokrasi en iyi yönetim biçiminin ne olduğu, iyi yönetimin hangi ilke ve kurallara dayanması gerektiği, adaletin ne olduğu, özgürlüğün ne olduğu gibi konularda söyleyecek bir şeye sahip değildir. Bu soruların cevapları ideolojilerdedir. Demokrasilerde gruplar veya bireyler bu sorulara cevap vermek için ideolojilere müracaat ederler ve çeşitli cevaplar geliştirirler. Bu cevapların bir kısmı demokrasiyle bağdaşır bir kısmı bağdaşmaz. Bu çerçevede her ideolojinin demokrasiyle uyuşan tarafları da olabilir uyuşmayan tarafları da.
Özgürlük demokrasiden önce gelir
Çağdaş demokrasilerin şekillenmesinde liberal düşüncenin etkisini inkar etmek ise tamamıyla beyhude bir çabadır. Bu etki öylesine yaygın ve derindir ki demokrasi dediğimiz şeyin asıl adı bu yüzden liberal demokrasidir. Gelmiş geçmiş en büyük demokrasi teorisyeni kabul edilen Sartori’ye göre liberal demokrasinin liberalizminden vazgeçerseniz geriye sadece diktatörlük kalır. O yüzden, liberalizmle demokrasinin uzlaşmadığını veya liberal düşünce geleneğinin demokrasiye bir katkısı olmadığını söylemek için insanın ilgili literatürden epeyce habersiz olması gerekir. Aslında, bu tür komik iddialar ileri sürenlerin savundukları şeyler arasında ciddiye almaya değenlerinin zaten liberalizmden alındığı veya liberalizmden mülhem olduğu yüzeysel bir incelemeyle dahi anlaşılmaktadır.
Demokrasiyle özgürlük arasındaki ilişki de ilginçtir. Bu ikisinin bazen birbiriyle özdeşleştirilmesine rağmen ne demokrasiyle özgürlük aynı şeydir ne de demokrasi özgürlüğün vazgeçilmez şartıdır. Özgürlük bir temel değerdir, demokrasi ise bir yönetim biçimi. Özgürlük her zaman demokrasiden önce gelir. Özgürlük bütün insanlık tarihi boyunca temel değer olma vasfını korumuştur. Modern demokrasi daha ortaya çıkmamışken veya bugünkü halini almamışken insanlar özgürlük problemiyle yüzleşmiş ve onunla entelektüel bir mesele olarak meşgul olmuştur. Demokrasinin bugünkü siyasi sistemler arasında özgürlükle en iyi bağdaşanı olması demokrasi olmazsa özgürlüğün olmayacağını göstermez. Hele özgürlükle cumhuriyet arasında hiçbir zorunlu pozitif ilişki yoktur.
Cumhuriyet fikrinin özünde anti özgürlükçü, totaliter bir taraf vardır. Onda anti özgürlükçü sistemlerden farklı olan müstebit bireyin yerini, teorik olarak, müstebit toplumun, fiilen, toplumun menfaat ve taleplerini temsil ettiğine inanan-inanılan müstebit bir grubun almasıdır. Oysa, bir monarşide de insanlar pekala özgür olabilirler. Olmuşlardır da. Sonuç olarak tekrar altını çizmek gerekir ki, demokrasi bir hayat tarzı, bir ideoloji, özgürlüğün kendisi veya özgürlüğün ön yahut son şartı değildir. Öne almamız gereken özgürlüktür. Bunu yaparsak demokrasimizi de daha kolay geliştirebiliriz.
PROF. DR. ATİLLA YAYLA
Peki sizce demokrasimi özgülükmü?
Demokrasiyle özgürlük arasındaki ilişkinin doğru kavranabilmesi, her ikisinin mahiyeti hakkında yeterli bilgiye sahip olunmasını gerektirmektedir. Bu olmadığında birçok kafa karışıklığı ortaya çıkmaktadır.
Bu kafa karışıklıklarının en önemlileri demokrasinin belli bir hayat tarzıyla özdeşleştirilmesi, demokrasinin bir ideoloji olduğunun zannedilmesi ve demokrasinin özgürlükle aynı anlamda kullanılması veya özgürlüğün ön şartı sayılmasıdır.
Demokrasi bir hayat tarzı değildir
Demokrasiyi belli bir hayat tarzıyla özdeşleştirmede en naif ve fakat en ısrarcı kesim sol Kemalistlerdir. Kendi hayat tarzlarını zaman zaman “çağdaş”, “modern”, “bilimsel” vs. diye vasıflandıran bu kesim mensupları, demokrasi çağrısı yaptıklarında, aslında, herkesi kendileri gibi olmaya davet etmektedir. Bu kafadakilere göre, gönüllü olarak onlar gibi olmayanlar devlet tarafından çağdaşlaştırılmalı, yani kendileri gibi yapılmalıdır. Demokrasi ancak bu gerçekleşirse kurulabilir. Demokrasi zaten onların zatında cisimlenmiştir. Onların dediğinin olması demokrasidir. Bunun için gerekirse hak ve hürriyetler askıya alınabilir, otoriteryen modernleşme dönemleri yaşanabilir. Esasen Türkiye demokrasiye erken geçmiştir. Başka bir deyişle halk kendileri gibi yapılmadan (onların seviyesine çıkartılmadan) demokrasiye geçmek vatana ihanet olmuştur. 14 Mayıs, bir mukabil devrimdir. Bu kesimle mantıklı bir tartışma gerçekleştirme imkanı yoktur. Zaten bu kesimin sözcülerinin yaptığı, daha ziyade, slogan çığrıştırma, ihbarcılık, hain keşfi ve tehdit savurmadır. Yıllardır aynı tekerlemeleri tekrarlayıp durmaktadırlar. Bir santimlik bir ilerleme bile kaydetmezler.Yazılarında ne yeni bilgiye, ne de ufuk açıcı bir yoruma, ne muarızlarını anlama ve bir ortak zemin bulma çabasına rastlanır. Kendilerini çok akıllı zannederler; ama çok irrasyoneldirler. İlginç çelişkiler içinde yüzerler. Mesela, ülkenin ana sorununun siyasi partilerin tek adam partisi olması olduğunu söylerler; ama kendi çizgilerinin de tek adama atıfla şekillendiğini ve ülkenin tek adam cumhuriyeti haline getirildiğini görmezler.
Demokrasi bir ideoloji değildir
Demokrasiyi bir ideoloji zannedenler, şüphe yok ki, daha sofistikedir. Ancak, yazdıklarının çoğu ya temelsiz, bilgiye dayanmayan spekülasyonlardır ya da karşı çıktıkları görüşün ana tezlerinin veya onların türevlerinin başka bir jargonla savunulmasıdır. Bu yüzden, iddialı spekülasyonları, küçük bir iğnenin batırılmasını bekleyen balonlar gibidir. Demokrasiyi ideoloji zannetme yanılgısının azması büyük ölçüde Soğuk Savaş’ın bitmesi ve Doğu Bloku’nun dağılmasıyla olmuştur. Sol kanat entelektüellerinin önemli bir kısmı daha önce Batı’daki demokrasiyi burjuva demokrasisi diyerek reddetmekte ve sosyalizmin kendi başına daha ileri bir demokrasi türü olduğunu iddia etmekteydiler. Çöküş bunun böyle olmadığını gösterince bir açmaza düştüler. Dürüst davranıp liberal demokrasinin nisbi üstünlüğünü kabullenmek yerine yeni entelektüel cihazlar geliştirerek durumu idare etmeye çalıştılar. Bu çerçevede iki kavram onlar için özellikle fonksiyonel oldu. İki piyasadan arındırılmış bir sivil toplum kavramı, ikincisiyse ideoloji olarak yorumlanmaya başlanmış demokrasi kavramıydı.
Demokrasiyi ideoloji olarak yorumlamak birçok bakımdan eski sosyalistlere faydalı oldu. Bir defa, böyle yapmakla liberalizmin ideolojik üstünlüğünü kabul ve itiraf etme mecburiyetinden kurtulmaktaydılar. Onlara göre, liberalizmin sosyalizm karşısında bir zafer kazanması söz konusu değildi. Hatta, bazılarına göre, sosyalizmin çöküşü aslında liberalizmin çöküşü anlamına gelmekteydi. Artık büyük ve doğru paradigma demokrasiydi. Bu kurnazlık eski sosyalistlere aynı zamanda ideolojiye dönüştürdükleri demokrasiye istedikleri muhtevayı kazandırma imkanı da vermekteydi. Böylece eski kolektivist tezlerinin bir kısmını yeni kavramlarla demokrasiye taşıyabilirlerdi. Bir yönetim biçimi, ortak bağlayıcı kararların şarta bağlı alınma ve uygulanma yöntemi olan demokrasiyi ideoloji gibi görme eğilimi batı akademik camiasını da etkiledi. Mesela, sosyal demokrat eğilimli ve iyi bir ders kitabı yazarı olan Andrew Heywood Political Ideologies adlı kitabının bir baskısında demokrasiyi bir ideoloji olarak ele aldı. Ancak, bir sonraki baskısında bunun yanlış olduğunu açıklayarak hatasını düzeltti. Gerçekten, demokrasiyi bir ideoloji saymak ve liberalizmle demokrasi arasındaki ilişkinin bütünüyle negatif olduğunu zannetmek büyük bir hatadır.
Demokrasi bir ideoloji değildir. Bu konuda entelektüel camiada hayli yaygın bir mutabakat vardır. Nitekim, demokrasi genellikle ideolojilerin cevap verdiği soruların hiçbirine cevap veremez. Demokrasi en iyi yönetim biçiminin ne olduğu, iyi yönetimin hangi ilke ve kurallara dayanması gerektiği, adaletin ne olduğu, özgürlüğün ne olduğu gibi konularda söyleyecek bir şeye sahip değildir. Bu soruların cevapları ideolojilerdedir. Demokrasilerde gruplar veya bireyler bu sorulara cevap vermek için ideolojilere müracaat ederler ve çeşitli cevaplar geliştirirler. Bu cevapların bir kısmı demokrasiyle bağdaşır bir kısmı bağdaşmaz. Bu çerçevede her ideolojinin demokrasiyle uyuşan tarafları da olabilir uyuşmayan tarafları da.
Özgürlük demokrasiden önce gelir
Çağdaş demokrasilerin şekillenmesinde liberal düşüncenin etkisini inkar etmek ise tamamıyla beyhude bir çabadır. Bu etki öylesine yaygın ve derindir ki demokrasi dediğimiz şeyin asıl adı bu yüzden liberal demokrasidir. Gelmiş geçmiş en büyük demokrasi teorisyeni kabul edilen Sartori’ye göre liberal demokrasinin liberalizminden vazgeçerseniz geriye sadece diktatörlük kalır. O yüzden, liberalizmle demokrasinin uzlaşmadığını veya liberal düşünce geleneğinin demokrasiye bir katkısı olmadığını söylemek için insanın ilgili literatürden epeyce habersiz olması gerekir. Aslında, bu tür komik iddialar ileri sürenlerin savundukları şeyler arasında ciddiye almaya değenlerinin zaten liberalizmden alındığı veya liberalizmden mülhem olduğu yüzeysel bir incelemeyle dahi anlaşılmaktadır.
Demokrasiyle özgürlük arasındaki ilişki de ilginçtir. Bu ikisinin bazen birbiriyle özdeşleştirilmesine rağmen ne demokrasiyle özgürlük aynı şeydir ne de demokrasi özgürlüğün vazgeçilmez şartıdır. Özgürlük bir temel değerdir, demokrasi ise bir yönetim biçimi. Özgürlük her zaman demokrasiden önce gelir. Özgürlük bütün insanlık tarihi boyunca temel değer olma vasfını korumuştur. Modern demokrasi daha ortaya çıkmamışken veya bugünkü halini almamışken insanlar özgürlük problemiyle yüzleşmiş ve onunla entelektüel bir mesele olarak meşgul olmuştur. Demokrasinin bugünkü siyasi sistemler arasında özgürlükle en iyi bağdaşanı olması demokrasi olmazsa özgürlüğün olmayacağını göstermez. Hele özgürlükle cumhuriyet arasında hiçbir zorunlu pozitif ilişki yoktur.
Cumhuriyet fikrinin özünde anti özgürlükçü, totaliter bir taraf vardır. Onda anti özgürlükçü sistemlerden farklı olan müstebit bireyin yerini, teorik olarak, müstebit toplumun, fiilen, toplumun menfaat ve taleplerini temsil ettiğine inanan-inanılan müstebit bir grubun almasıdır. Oysa, bir monarşide de insanlar pekala özgür olabilirler. Olmuşlardır da. Sonuç olarak tekrar altını çizmek gerekir ki, demokrasi bir hayat tarzı, bir ideoloji, özgürlüğün kendisi veya özgürlüğün ön yahut son şartı değildir. Öne almamız gereken özgürlüktür. Bunu yaparsak demokrasimizi de daha kolay geliştirebiliriz.
PROF. DR. ATİLLA YAYLA
Peki sizce demokrasimi özgülükmü?