ASP ile İlk Kodlarımız

**Swipe** · 24.12.2008, 15:23

ASP ile İlk Kodlarımız

Eveet... “Geçen ay oldukça hareketsiz geçen ASP yolculuğumuza, bu ay ciddî mânâda renk katacağız” diyerek işe başlayalım. “Geçen ay ne öğrendik?” diye sorarsam, öğrendiklerimizi takır takır sayabilir misiniz? Belki hiç kod yazmadık; hiç bilgisayarımızın başına geçmedik. Ancak, öğrendiklerimiz bundan sonrası için hayatî önem taşıyordu. Bize her an lazım olan Web Server’ımızı kurduk en başta!
Öncelikle, bazı program tavsiyelerim olacak. Eğer bunları edinirseniz, ASP kodlarını yazmakta oldukça rahatlamış olursunuz. En önce bir editör bulmalıyız. Bildiğimiz düz yazı editörü yani. Kafanızın üzerinde sarı bir lamba yandı; içinde de kocaman “NotePad” yazıyor... Hayır! Bundan sonra UltraEdit adlı programı kullanacağız. Bu programı, [Üye Özel | Für Mitglieder | For Members] indirebilir ve kullanmaya hemen başlayabilirsiniz.
İkinci programımız ASPEdit 2.01. [Üye Özel | Für Mitglieder | For Members] adresinden çekebilirsiniz. İşlerinizi oldukça kolaylaştırabilir düşüncesindeyim. Ancak, bu programı hemen açmak yok. Sadece çekin, bir kenarda dursun. Daha sonra ihtiyacımız olacak...
Bunların yanı sıra, İMG Bilişim Yayınları’na ait dergilerin yanında verilen CD’lerde zaman zaman oldukça güzel ASP editörleri yer alıyor. Onları da kurun, deneyin. Ancak, tekrar etmek gerekirse, bu işin en önemli kuralı zordan kaçmamak; zorluğun üzerine üzerine gitmek. Azimli ve sabırlı olun.
Hayatınızın herhangi bir döneminde bir .htm ya da .asp uzantılı dosyanın “içini açıp” kaynağına baktığınızı varsayarak ilk kodu yazalım. Siz de, bahsettiğimiz UltraEdit programını açıp yazmaya başlayın. Sizden ricam, gerçekten oturup yazmanız. Bu işte el alışkanlığının ne kadar önemli olduğunu inanın ileride siz de anlayacaksınız.
Aşağıdaki kodu, editörümüze yazıp “deneme1.htm” adıyla kaydedelim. Daha sonra bu dosyayı c:\inetpub\wwwroot dizinine (ya da sizin varsayılan server dizininiz neresi ise oraya) yerleştirelim. Ardından, Web browser’ımızı açalım ve [Üye Özel | Für Mitglieder | For Members] yazarak sonucu görelim:

<HTML>
<HEAD>
<TITLE>JavaScript ile Tarih</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>

<BODY BGCOLOR=WHITE>
<H1>Selamlar.Ben sizin ilk Javascript kodunuzum.İsterseniz bu günün tarihini bir yerlere kaydedin.</H1>
<H2>Bugün:</H2>
<H3>
<SCRIPT LANGUAGE=JAVASCRIPT>

</SCRIPT>
.</H3> 
</BODY>
</HTML>

Örneğimiz, sayfanın başlığından da belli olduğu üzere bir JavaScript kodu. Tabiî bunu sadece oraya bakıp anlamıyoruz bunu. <script language=JavaScript> satırı bize, bunun bir script başlangıcı olduğunu ve kullanılan dilin JavaScript olduğunu belirtiyor. (Sıra ASP’ye gelmişse zaten HTML’i biliyorsunuz. Ne olursa olsun, böyle varsaymak durumdayım. Bu sebeple, sizin gibi HTML bilen bir kişiye, bu kod örneğinde yer alan diğer etiketleri açıklamıyorum...)
Bu kaynağın çalışması için server’ın hiçbir şey yapması gerekmez; kodu browser çalıştıracak ve günün tarihini size (Türkçe’leştirmediğiniz için İngilizce olarak) bildirecektir.
Şimdi, bir de server tarafında çalışan script içeren sayfaya örnek verelim: deneme2.asp Bu kodu yazarken <script>....... </script> etiketlerinden sonra bir nokta olduğuna dikkat edelim. İşte kodumuz:

<HTML>
<HEAD>
<TITLE>VBScript ile Tarih</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>

<BODY BGCOLOR=WHITE>
<H1> Selamlar.Ben sizin ilk Asp kodunuzum. İsterseniz bu günün tarihini bir yerlere kaydedin. </H1>
<H2>Bugün:</H2>
<H3>
<SCRIPT LANGUAGE=VBScript RUNAT=SERVER>
Response.write(Date)
</SCRIPT>. <!—Burada da küçük bir nokta var //-->
</H3>
</BODY>
</HTML>

Bu sayfada kullandığınız script’i VBScript ile yazdığınızı fark ettiniz. Yani? “Bu HTML sayfası, Netscape’de görüntülenemez!” Hayır, görüntülenir; çünkü, script’i Netscape değil, server çalıştıracak. Bunu <SCRIPT> etiketinin içindeki “RUNAT” özelliği ile belirtiyoruz. (“Run,” çalıştır; “at” ise “-de, da” anlamına gelir. Dolayısıyla, “RUNAT” “falancada çalıştır” gibi bir anlama sahiptir.) Burada RUNAT’in karşısına yazdığımız SERVER ifadesi ile, script’in browser’a gönderilmeden önce server’da çalıştırılmasını sağlıyoruz. Yani server’a “Bu script’i server’da çalıştır!” demiş oluyoruz.
Netscape bu sayfayı görüntüleyecektir; ama galiba bir terslik var. Deneme1.htm ile deneme2.asp’nin ekran görüntülerini ve kodlarını karşılaştırırsanız, birinde noktanın olması gereken yerde olduğu halde diğerinde noktanın yanlış yerde olduğunu görürsünüz. Oysa iki kodu da karşılaştırırsanız, ikisinde de nokta işareti, kodun bittiği yerde yer alıyor. Burada gördüğünüz gibi, ASP.DLL, HTML sayfayı içinde server’ın çalıştırması gereken bölümle birlikte server’a gönderdi. Server, kendisine gelen dosyada kendi icra etmesi gereken (RUNAT=SERVER özelliği verilmiş olan script’i) bölümü icra etti ve sonucu browser’a aktardı. Yani, server’ın çalıştırdığı script’in sonucu sayfaya ASP’den sonra eklendi. Dolayısıyla, nokta, yanlış yerde kaldı.
Bundan çıkartacağımız sonuç şu olmalı: ASP sayfalarımıza, browser, server ve ASP.DLL tarafından çalıştırılacak kodları yerleştirirken sırasına dikkat edeceğiz. Hangi sırada icra edilmelerini istiyorsak, o sırada koyacağız.
Umarım bilgisayarınızın adı kısa bir şeydir. Malum, yazacağınız ASP dosyaları sadece server tarafından çalışabilirler. Bu da demek oluyor ki, bol bol [Üye Özel | Für Mitglieder | For Members] yazacağız.
Daha işin başındayken sizi bir konuda uyarırım. Güzel, her şeyi kurdunuz, artık sizin bilgisayarınız da bir server. Ancak, unutmayın ki sizin bilgisayarınızda dört tane işlemci + 3 GB RAM yok. Kodları çalıştırma sırasında takılmalar, yavaşlamalar olabilir. Hatta ve hatta bilgisayarınız kilitlenebilir. Öyle olmadığı halde kodunuzda bir hata varmış gibi mesajlarla karşılaşabilirsiniz. Bütün bunlara karşı hazırlıklı ve sabırlı olun. Merak etmeyin çok sık tekrarlanmayacaklardır.

BİRAZ TEKNİK...
ASP kullanan bir tasarımcı olarak, esasında ASP’nin nesneleri ile bir şeyler yaparız. Başka bir deyişle, ASP kodlarımız bu nesnelere yöneliktir. Onları kullanma ve bir sonuç alma veya bir sonuç aktarma amacına yöneliktir. ASP’nin nesneleri altı grupta toplanır:

• Application (Uygulama): Bir ASP sitesi, gerçekte bir program olarak görülür. Bu, HTML/CGI geleneğine aşina olan tasarımcılar için yeni bir kavram. ASP’yi bulan üstatlar, bir ziyaretçi, bir ASP sayfasından girerek, sitede gezinmeye başladığında, onu bir programı işleten bilgisayar kullanıcısı olarak görüyorlar. Böylece sitemiz, her ziyaretçinin karşısına çıktığında “bir program çalışmış” gibi sayılıyor. Bu yaklaşımın Web tasarımcısı olarak bize harika imkanlar sunuyor. Bunları daha sonra ele alacağız hiç merak etmeyin...
• Session (Oturum) : Bir ziyaretçi sitemize geldiğinde, hangi sayfamızı talep ederse etsin, bu bağlantı ASP açısından bir oturum sayılır. Her oturumun belirli bir süre devam eden özellikleri, değişkenleri ve değerleri vardır. Site tasarımında oturum özelliklerinden geniş ölçüde yararlanacağız. Ancak ‘Application’ nesnesi ile karıştırılmaması çok önemli.
• Request (Talep): Browser’dan server’a ulaşan bütün bilgiler, Request (Talep) nesnesinin öğeleridir. Bu nesneyi kullanarak, istemciden gelen her türlü HTTP bilgisini kullanabiliriz.
• Response (Karşılık): Server’dan ziyaretçinin bilgisayarına gönderdiğimiz bütün bilgiler, çerezler (cookie) ve başlıklar (header) Response (karşılık) nesnesinin öğeleridir. Bu nesneyi kullanarak, ziyaretçiye göndermek istediklerimizi iletebiliriz.
• Server (Sunucu): ASP, Web Server programını bir nesne olarak ele alır ve onun bize sağladığı araçları ve imkânları kullanmamızı sağlar.
• ObjectContext (Nesne Bağlamı): Microsoft’un Transaction Server (MTS) programının sunduğu hizmetlere erişmemizi sağlar. MTS, ASP sayfaları içinden, uygulama programlarından yararlanmamızı sağlar. ASP uzmanlığınızı ileri düzeylere ulaştırdığınız zaman MTS ve ObjectContext nesnesinden yararlanabilirsiniz.
Pekâlâ, bu kadarı yeter. İlk gerçek ASP kodumuzu yazıyoruz. UltraEdit’i açıp (gelin, şunu hiç kapatmayalım; siz de rahat edin, ben de) bekleyin. Yine neden mi bekliyoruz? Çünkü, henüz bazı yazım kurallarını öğrenmedik. Yeri geldikçe öğreneceğiz bunları.

• ‘ karakteri (Shift+ 2 tuş kombinasyonu) ile başlayan satırlar açıklama satırlarıdır. ASP.dll, bu işaret ile karşılaştığı satırları işleme sokmadan geçer.
• Az çok bildiğiniz gibi ASP kodları <%..... %> işaretleri arasına yazılırlar. ASP.dll’e yönlenen bir ASP dosyasının satırları teker teker okunurken bu işaretle başlayan bir satır görülünce “İşte yine başlıyoruz... Bu bir ASP kodu ve bu sefil kod, ben olmadan hiçbir işe yaramaz” diyen muzur .dll’imiz işbaşı yapıyor; aradaki kodları icra ediyor ve sonuçları bize gösteriyor.
• Eğer kodumuz içerisinde bir değişken tanımlamamız gerekir ise bunu Dim ifadesi ile yaparız. (Örnek: Dim SiraNo,Adi,Soyadi). Birden fazla değişken tanımlamamız gerekirse aralarına virgül koymalıyız.

<HTML>
<HEAD>
<TITLE>JavaScript ile Tarih</TITLE>
<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">
<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">
</HEAD>

<BODY BGCOLOR=WHITE>

<% Dim metin

metin="<H1>Merhaba...Yine ben...Ne o hala asp mi çalışıyorsunuz...Sizi tebrik ederim.Çok azimlisiniz...</H1>"
%>

<%
response.write metin
%>
<br>
<%
metin="<H1>Heyyy... Unuttunuz mu benim adım değişken.Benim değişmemden daha normal ne olabilir ki ???</H1>"
%>
<%
response.write metin
%>

</BODY>
</HTML>
Bu kodu çalıştırınca ne sonuç aldınız? Peki, ne yaptık bu kodda? İlk önce metin denen kavramın bir değişken olduğunu belirttik. Ardından metin değişkenine bir değer atadık. (Bunu tırnak içinde yazdığımıza dikkat edelim lütfen. Eğer değişkenimiz harflerden oluşan bir “şey” ise mutlaka tırnak içinde tanımlamalıyız. Ancak sayı türü bir değişken tanımlıyorsak tırnak kullanmayız.)

<%
Dim SiraNo

SiraNo=3265

%>

Ardından ‘Response’ nesnesinin ‘write’ metodunu kullanarak bunu sayfaya yazdırdık. İşte bu kadar kolay. Madem bu ‘şey’in adı değişken, değiştirdik ve yeniden yazdırdık...
Evet efendim, bu aylık da bu kadar. Gelecek ay hızını hiç kesmemiş yeni bir ASP köşesi ile tekrar burada olacağız; bekleriz!
Çalışmalarınızda başarılar. Hoşça kalın...

----------------------------------------------------------

UltraEdit’i Nasıl Kullanacağız?
Kullanımı gayet basit ve her şeyden öte oldukça hızlı çalışan bir editör... Kurulum esnasında (daha doğrusu bitiminde), size kısayolunu nerelere koymak istediğinizi soracak. mutlaka “Sağ tıklayınca açılan menüye” seçeneğini işaretleyin ki, açmak istediğiniz dosyayı sağ tıkladığınızda “Edit With UltraEdit” yazısını görebilesiniz. Programı çalıştırdıktan sonra, araç çubuğunda, View/Set font bölümünden yazıtipinizi Türkçe desteği bulunan bir fonta ayarlayın. (Ben her zaman ‘Verdana’ kullanıyorum; tavsiye ederim.)

----------------------------------------------------------

ODBC Ne Alemde?

Kolları sıvayıp, ASP’ye kodu yazmaya başlamadan önce yapmamız gereken bir iş daha var: ASP sayfaları geliştirme ortamımızda, ODBC (Open Database Connectivity - Açık Veritabanı Bağlantısı) olması gerekir.
Windows 98, 95 (OSR2) veya NT4.0 işletim sisteminizde Denetim Masası’nda ODBC, ODBC32 veya “ODBC Veri Kaynakları (32 Bit)” adlı bir simge görüyor olmalısınız. Bunu açın, Sistem DSN sekmesini ve açılan pencerede göreceğiniz ‘Ekle’ düğmesini tıklayın. Buradaki Access, dBase, Excel, FoxPro, Paradox sürücüleri 4.00.3711.08 veya daha büyük mü? Değilse, Microsoft’un sitesinden ([Üye Özel | Für Mitglieder | For Members]) Microsoft Data Access Components (sürüm 2.1.1.3711.11 GA, 6.2 MB) güncelleme dosyasını indirip sisteminizi güncelleştirin. Windows 2000 kurulu sistemlerde bunu yapmaya gerek yok. Böylece sisteminiz, ileride yazacağımız veri-yönlendirmeli Web uygulamaları için hazır hale gelmiş olacaktır.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder